Radecznica
Zapraszamy do odwiedzenia miejscowości znanego sanktuarium św. Antoniego Padewskiego.
Radecznica, położona na krawędzi Roztocza Zachodniego i Padołu Zamojskiego. Sanktuarium położone jest na Łysej Górze, gdzie znajduje się klasztor bernardynów i kościół. Na wzgórze prowadzi 100 schodów. Wejście jest zadaszone z ciekawymi płaskorzeźbami na frontonie wykonanych w okresie socrealizmu.
Wg dawnych przekazów w r. 1664 w Radecznicy objawił się św. Antoni Padewski wieśniakowi Szymonowi Tkaczowi. W miejscu objawień ustawiono drewniany krzyż, który obecnie znajduje się w kościele. Następnie sufragan chełmski, bp Mikołaj Świrski ufundował drewniany klasztor dla bernardynów i murowany, jednonawowy kościół, wybudowany w latach 1684-93 wg projektu Jana Michała Linka, architekta i dowódcy twierdzy zamojskiej. W czasie zaboru rosyjskiego świątynię użytkowali początkowo unici, a później był tu żeński zakon prawosławny. Likwidując klasztor bernardynów przeniesiono wyposażenie z kościoła do innych świątyń. W czasie I wojny światowej katolicy odzyskali świątynię, a w 1919 r. powrócili tu bernardyni. W latach 1928-30 kościół otrzymał nowy barokowy ołtarz z obrazem św. Antoniego. W okresie międzywojennym było tu kolegium serafickie – gimnazjum męskie o bardzo wysokim poziomie nauczania prowadzone przez zakonników oraz drukarnia. W okresie okupacji w klasztorze ukrywali się partyzanci. Po wojnie kolegium i klasztor zostały zlikwidowane, a zakonnicy uwięzieni za pomoc udzielaną WiN. Obecnie sanktuarium św. Antoniego jest ponownie pod opieką bernardynów. W części budynków klasztornych mieści się szpital psychiatryczny. W lecie 1995 r. odnowiony pieczołowicie kościół, ołtarz i obraz św. Antoniego uległy pożarowi. Zniszczone zostało wnętrze i organy. W bardzo krótkim czasie dzięki ofiarności wiernych wnętrze świątyni odbudowano
Po zwiedzeniu zespołu klasztornego proponujemy spacer przez dawny park klasztorny do kapliczki na wodzie z roku 1824. Wewnątrz ciekawe opisy cudów, które się tutaj wydarzyły. Na zewnątrz ślady pocisków z ostatniej wojny. Woda wypływająca ze źródła, wg miejscowej tradycji, ma własności uzdrawiające. Na niewielkim stawie stoi figura św. Antoniego. Biją tu silne źródła z podłoża wapiennego; wśród wodorostów pływają ryby.
Trzęsiny
Na południe od Radecznicy położna jest niewielka wioska Trzęsiny.
Do 1875 r. istniała tu cerkiew unicka p.w. św. Praksedy. Obecny kościół p.w. św. Jana Chrzciciela wybudowany był jako cerkiew prawosławna w stylu rosyjsko-bizantyjskim w 1902 roku. 15 X 1922 r. poświęcony i przekazany katolikom. Wydarzenie to upamiętnia figura na cmentarzu przykościelnym. Kościół drewniany, jednonawowy, z wieżą nad nawą główną. W ołtarzu głównym obraz chrztu Chrystusa w Jordanie. Po lewej stronie nawy ołtarz św. Józefa, a po prawej Matki Bożej. W lipcu 1943 roku wioska została wysiedlona przez hitlerowców. Mieszkańcy wraz z proboszczem przebywali w obozie przejściowym w Zwierzyńcu. Na terenie wioski nie ma już dawnej zabudowy, ponieważ zniszczył wielki pożar w latach 50-tych, ocalał wtedy jedynie kościół.
Skręciwszy za cmentarzem w prawo, dochodzimy do drewnianej kapliczki św. Antoniego Padewskiego – patrona górników. Wg miejscowej legendy, w tym miejscu św. Antoni miał odpoczywać w wędrówce doliną Gorajca. Wtedy wypłynęło źródełko, aby utrudzony pielgrzym mógł napić się wody. Zamierzano w tym miejscu wybudować klasztor bernardynów, który znajduje się obecnie w Radecznicy. Data umieszczona na belce – 1 sierpień 1864 r.
Przy drodze liczne wyrobiska po kamieniołomach. Ich eksploatacja na dużą skalę rozpoczęła się przy końcu XVI w., ponieważ kamienia – piaskowca wapiennego użyto do budowy murów twierdzy zamojskiej. W okolicy istniały również liczne wapienniki – piece do wypalania wapna budowlanego. W pobliżu kapliczki malownicze źródło podzboczowe o charakterze warstwowo-szczelinowym. Na dnie niszy źródlanej liczne wypływy pulsujące. Zbocza wokół źródła wzmocniono wapieniami trzeciorzędowymi. Źródło położone na wysokości 225 m n.p.m. zasila rzekę Gorajec. Woda ma najniższą temperaturę w zlewni Poru i Wieprza, ok. 8,3 o C. Przy źródełku miejsce wypoczynku.
Mokrelipie
Wieś w gm. Radecznica położona na krawędzi Roztocza i Padołu Zamojskiego była własnością rodu Latyczyńskich. Od 1621 r. część wsi należała do Ordynacji Zamojskiej. Parafię rzymskokatolicką erygowano 15 I 1403 r. Pierwszy kościół fundował Mikołaj z Latyczyna. W latach 1547-1597 kościół był zborem kalwińskim. Obecnie istniejący kościół p.w. Znalezienia Krzyża Św. został wybudowany w latach 1907-1913. W czasie I wojny światowej uległ zniszczeniu. Budowla w stylu neogotyckim, trzynawowa, murowana z czerwonej cegły.
W miejscowości znajduje się gospodarstwo pasieczne „Ulik” p. I.M. Śliczniaków. Można tu zakupić ponad 10 gatunków miodów, w tym jedyny produkowany w Polsce, miód fasolowy. Przy ognisku można odpocząć a nawet zwiedzić małą izbę muzealną.
Sasiądka
Wieś Sąsiadka w gm. Sułów,
Znajdują się tu pozostałości dawnego grodu slowiańskiego. Legendarny gród Sutiejsk znany był jako miejsce układów książąt ruskich z Bolesławem Śmiałym w 1076 r., o czym wspomina ruski latopis. Polska uzyskała zbrojną pomoc przeciwko cesarzowi Henrykowi IV. Gród został prawdopodobnie zbudowany w latach 30-tych drugiego tysiąclecia. Jarosław Mądry po zdobyciu Grodów Czerwieńskich wybudował go w celu umocnienia zachodniej granicy Rusi Czerwonej,. Gród prawdopodobnie został zdobyty przez Bolesława Śmiałego w 1069 r. podczas powrotu z wyprawy kijowskiej i pozostał już pod władzą króla polskiego. Druga wzmianka z 1097 r. łączy Sutiejsk z Dawidem Igorowiczem księciem włodzimierskim, którego ołowiane pieczęcie wydobyto ze studni na terenie grodziska. Pieczęcie takie służyły do pieczętowania towarów na granicy. Archeolodzy znaleźli także miecze, umbo tarczy, ostrogi, fragmenty naczyń i biżuterii. Gród leżał na ważnym szlaku handlowym z Praga przez Kraków do Kijowa. W XII w znany był. nawet kupcom arabskim. Do upadku zachodniej strażnicy grodów czerwieńskich przyczyniły się nie tylko wojny w XIII w. z Tatarami, ale również zmiana przebiegu szlaku handlowego. Do dziś na lessowym wzgórzu pozostały potężne wały, oddzielone fosami i tworzące trzy zasadnicze części grodziska – gródek (o pow. 140 m2), podgrodzie i umocnienia w postaci wału zaporowego.
Szczebrzeszyn
Miasto nad Wieprzem, na skraju Roztocza Zachodniego i Padołu Zamojskiego. Pochodzenie tak trudnej do wymówienia nazwy nie jest jasne. W XI w. istniał na wzgórzu gród, który strzegł przeprawy przez Wieprz na szlaku handlowym prowadzącym z Kijowa przez Grody Czerwieńskie i Sandomierz do Krakowa i Pragi. Po raz pierwszy Szczebrzeszyn jest wzmiankowany w akcie króla Kazimierza Wielkiego z 1352 r. W 1366 r. Kazimierz Wielki włączył miasto do Polski i oddał je Jerzemu Narymuntowiczowi. Po śmierci króla, Szczebrzeszyn był we władaniu Kazimierza Opolczyka, a po jego ustąpieniu z Rusi w 1378 r. został nadany przez Ludwika Węgierskiego Dymitrowi z Goraja. W 1394 r. miasto otrzymało prawo magdeburskie. W 1583 r. spłonął tutejszy zamek. W 1595 r. właścicielem Szczebrzeszyna został hetman Jan Zamoyski. Później miasteczko było często niszczone przez pożary. W XVII w. murowanymi budowlami były dwa kościoły, kaplica, cerkiew, synagoga i zamek, a właściwie dom odbudowany po pożarze. Murowane budynki mieszkalne powstawały tu dopiero w XIX w. Najstarsze miasto Zamojszczyzny nigdy się poważniej nie rozwinęło. W 1672 r. wojska koronne zawiązały w Szczebrzeszynie konfederację w obronie hetmana Jana Sobieskiego. Ważny w historii miasteczka stał się rok 1811, kiedy po likwidacji Akademii Zamojskiej utworzono tu szkołę wojewódzką. Została ona zamknięta w 1852 r. w odwet za wystąpienia antycarskie. W czasie okupacji Niemcy dopuścili się wielu zbrodni na Polakach i Żydach.
Zabytki
Środek Rynku (Placu T. Kościuszki) zajmuje ratusz zbudowany około 1830 r. na miejscu poprzedniego, który strawił przez pożar. Pierwszy kościół w Szczebrzeszynie fundował zapewne Dymitr z Goraja.
W 1610 r.-1620 wybudowana świątynię, której fundatorem był ks. Mikołaj Kiślicki – pierwszy infułat zamojski. Jest to budowla z cegły i kamienia, trzynawowa, wystrój wewnątrz w stylu renesansu lubelskiego. W środku naw bocznych dwie kaplice renesansowe, na frontonie wieża z kruchtą.. Sklepienie kolebkowe ze sztukaterią. W ołtarzu głównym znajduje się obraz św. Mikołaja, w bocznym ołtarzu w nawie po lewej – obraz św. Walentego. Na wsch. ścianie prezbiterium na zewnątrz kartusz herbowy Zamoyskich Przed kościołem późnobarokowa figura MB.
W latach 1620-1638 z fundacji Tomasza i Katarzyny Zamoyskich wzniesiono obecny, murowany kościół w stylu renesansu lubelskiego i klasztor. W 1812 r. konwent franciszkański uległ kasacie, a klasztor przekazano siostrom szarytkom i urządzono w nim szpital. Po powstaniu styczniowym w ramach rusyfikacji kościół został zamieniony na cerkiew. Usunięto szarytki, a sprowadzono mniszki prawosławne – krzyżanki. W 1917 kościół przywrócono katolikom obrządku łacińskiego p.w. św. Katarzyny. W budynku klasztornym pozostał szpital. Wyniosła frontowa wieża nakryta jest hełmem z barokową latarnią. Nawa główna ma sklepienie kolebkowo-krzyżowe, a nawy boczne – kolebkowe z lunetami. Bogate zdobienia pod łukiem tęczowym i arkadami naw bocznych. Unikalne jest ułożenie prezbiterium ukosem w stosunku do nawy głównej.
W1560 r. Stanisław Górka ufundował cerkiew prawosławną p.w. Uspenja (Wniebowzięcia) NMP, później zamienioną na unicką. W podziemiach znajdowały się groby fundatorów. Badania archeologiczne wykazały pozostałości murów z XIV lub XV w. Obecnie obiekt jest nieczynny bez wyposażenia. Świątynia jest własnością parafii prawosławnej z Biłgoraja.
Budynek synagogi powstał na początku XVII w. Miała ona miano „złotej róży”. W 1939 r. spalona przez hitlerowców, w r. 1965 odbudowana i przeznaczona na Miejski Ośrodek Kultury. Dach łamany, tzw. polski, ściany rozczłonkowane parami pilastrów. W sali głównej bogata sztukateria. Przy wejściu tablica pamiątkowa w trzech językach: polskim, hebrajskim i jidysz, ufundowana w 1991 r. przez współwyznawców pochodzących ze Szczebrzeszyna.
Przy ul. Zamojskiej kamienna figura na cokole z datą 1655 r.- postawiona na pamiątkę opuszczenia miasta przez ostatniego kalwina. Wędrując dalej ul. Zamojską możemy zobaczyć zespół klasycystycznych gmachów z lat 20. XIX w. – dawnej szkoły wojewódzkiej istniejącej tu przez 41 lat. Na skwerku naprzeciw szkoły znajduje się pomnik dr Zygmunta Klukowskiego – regionalisty i lekarza szczebrzeszyńskiego. Szczebrzeszyn był jedynym niepowiatowym miastem na Zamojszczyźnie, którego w latach 1868-69 nie pozbawiono praw miejskich. Posiada je nieprzerwanie od XIV wieku do dziś. Herbem miasta, występującym już na pieczęci w 1636 r. jest „Korczak”.
Na terenie miasta znajdują się 2 cmentarze – cmentarz parafialny z dużą ilością zabytkowych nagrobków i żydowski kirkut. Zachowały się wały grodziska średniowiecznego. przy ul. dr Z. Klukowskiego nad źródełkiem znajduje się drewniany pomnik chrząszcza. Owad ten upamiętniony został w wierszu Brzechwy.
Kawęczynek
Kawęczynek to stara wieś, nadana przez Górków kuchmistrzowi Krzysztofowi. W 1593 r. zakupiona przez Jana Zamoyskiego wraz z włością szczebrzeszyńską i włączona do Ordynacji. W czasie powstania styczniowego 1863 r. w pobliskich wąwozach oddział Kajetana Ćwieka-Cieszkowskiego stoczył walkę z Kozakami. Na początku XX w. znajdowała się tu pasieka skarbowa – własność Ordynacji Zamojskiej.
Za zabudowaniami po prawej stronie widok na wzgórze Czubatka (305 m n.p.m.). Wg legendy tutaj było wejście do piekła – na płn. stoku wzgórza jest oparzelisko, na którym w zimie topi się śnieg. Głębokie rozpadliny w skałach wapiennych być może są pozostałością ciepłych źródeł.
Proponujemy spacer po okolicy przez las Cetnar. Będziemy wędrować przez teren zwany przez miejscową ludność Piekiełkiem - labirynty głębokich wąwozów (9 km na 1 km2) powstałych na skutek erozji gleby lessowej pozbawionej lasów.
Jest to najbardziej cenny pod względem botanicznym obszar Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego. Zwarty kompleks porastają buki, jodły, graby, osiki i klony. Las Cetnar oraz trudnodostępne wąwozy były doskonałym schronieniem dla partyzantów AK 9 pp Ziemi Zamojskiej. Tutaj 15 VIII 1943 r. zorganizowano konspiracyjne obchody Dnia Żołnierza. Tutaj przechowywano broń zrzutową.
Topólcza
W Topólczy warto zobaczyć kościół parafialny. jest to budynek dawnej cerkwi prawosławnej wybudowanej na pocz. XX w. w stylu moskiewskim. Na cmentarzach znajdują się ciekawe XIX-wieczne nagrobki. warto również zobaczyć niezwykle malownicze wąwozy lessowe.
